در پی اقدامات سریالی صورت گرفته برای ثبت قنات مزدآباد میمه در فهرست آثار جهانی یونسکو آقای سعید زارعیان از جمله دوستانی است که از سوی مرکز بین المللی قنات و سازه های تاریخی آب ایران به میمه آمدند جهت تکمیل مستندات و تهیه فیلم و عکس از این قنات.
در زیر گزارشی که توسط این کارگردان بر روی وبلاگ خودشان گذاشته شده برای اطلاع شما خوانندگان به نمایش گذاشته میشود:
سفری خاطره انگیز به شهرستان میمه
در بهمن ماه ۸۸ جهت تحقیق فیلمی مستند درباره قنات مزدآباد میمه سفری به این شهر زیبا داشتم و مورد لطف و محبت جمعی از دست اندرکاران و متولیان قنات به ویژه آقایان اسماعیلی و صانعیان قرار گرفتم. تعدادی از عکس های آن را در ادامه ببینید.
درباره قنات میمه
در مورد اين قنات نظرات مختلفي وجود دارد از جمله:
۱. عده اي از صاحب نظران محلي عقيده دارند که اين قنات در زمان ساسانيان بدستور انوشيروان حفاري و بنا گرديده است و نام اوليه قنات بنام الهه زرد تشتيان (اهورا مزدا آباد) نامگذاري شده است. اين قنات اولين قناتي است که در اين محل حفاري شده و بناي اوليه شهر را هم منصوب به وجود آب و آباداني اين قنات مي دانند.
۲. عده اي از صاحب نظران نيز عقيده دارند که اين قنات توسط عمده مالکان بزرگ زردشتي با پرداختن اجر و دستمزد به بردگان رومي و يوناني در زمان ساسانيان حفاري شده و به همين دليل آنرا مزد آباد نام نهاده اند.
به هر صورت اگر نام اهورا مزدا را دليل اين وجه تسمه بدانيم بايستي گفت به دليل کثرت استعمال نام اهورا مزدا، و همچنين بواسطه نفوذ اعراب در اين خطه بعد از ظهور اسلام و از بين رفتن القاب زردشتي «اهورا مزدا» از اول نام قنات حذف و «اهورا مزدآباد» به «مزدآباد» خلاصه گرديده است.
آقاي پاسکال کارشناس سازمان يونسکو در بازديد خود از قنوات «مزدآباد و بير» در ميمه آورده است: نگارنده در بازديد از قنوات زيبا و ديدني «مزدآباد و بير» در شهر ميمه اصفهان، سيستم بسيار جالبي را براي مهار کردن آب بکار مي رود مشاهده کردم. اين سيستم در قنات مزدآباد خراب شده و آثاري از آن باقي مانده اما در قنات بير و قنات بزرگ شهر وزوان همچنان فعال است. شرح مختصر اين سيستم در قنات بير چنين است که يکي از ميله هاي قنات را که حدود ۶۰۰ متر از مادر چاه فاصله دارد به قطرحدود ۳ متر گشاد کرده اند و ديواري به ضخامت ۱ متر، عرض ۳ متر و بلندي کل عمق چاه از سنگ و ساروج ساخته اند. بر روي اين ديوار، به فاصله يک متر به يک متر، ۷ سوراخ استوانه اي به قطر حدود ۳۰ سانتي متر تعبيه کرده اند. کوره اين قنات از انتهاي اين ديوار عبور مي کند هفتمين سوراخ ۷ متر از لبه تاج کوره قنات فاصله دارد اول آذر ماه هر سال، هم دهانه کوره و هم دهانه ۷ سوراخ را با سنگ و سيمان و گوني هاي پر از کاه مي گيرند. طبيعي است مقداري از آب در پشت اين سد زير زميني ذخيره مي شود. در اواخر فروردين اولين سوراخ را باز مي کنند حدود ۱۰ روز طول مي کشد تا آب به زير سوراخ اول افت کند به همين ترتيب پس از حدود هر ۱۰ روز سوراخهاي دوم، سوم و الي آخر را باز مي کنند.
احداث سد زيرزميني يکي از بهترين روشهاي حفظ آب در فصل زمستان در قنوات است که از ابتکارات اهالي شهر ميمه بوده و در هيچ نقطه ايران و جهان سابقه ندارد اين روش در سه قنات «مزدآباد و بير در شهر ميمه و قنات بزرگ شهر وزوان» از توابع بخش ميمه وجود دارد و از افتخارات و ابتکارات مردم اين منطقه است.
ويژگيهاي بستر قنات مزد آباد
بستر قنات مزدآباد داراي بهترين نوع خاک، خاکي با سختي و نرمي معتدل، چسبنده و شيرين طعم و خوشبو است و بدليل مخلوط بودن خاک بستر با مقداري ريگ، بستر و ديواره قنات محکم و با دوام است. در اين گونه خاکها رطوبت اصلي و طبيعي وجود داشته باشد اگر در مجاورت هوا قرار گيرد به محض آن که رطوبت طبيعي اش خشک شود در آب حل مي گردد و ديگر چسبندگي ندارد. پس کاريزها و نهرهايي که در خشکي حفر مي شوند اگر خاک بسترشان داراي رطوبت اصلي باشد مسلماً جريان آب در آنها اثري باقي نمي گذارد و بدين سبب هر گاه کاريز يا جويي در اين نوع خاک حفر شود به محض آنکه قسمت حفر شده در مجاورت هوا قرا گيرد رطوبتش زايل مي شود و فرو می ریزد.
بيشتر مقنيان و مردم از اين موضوع بي خبرند. بدين معني که اول، قسمتهاي غير آبده (خشکه کار) را لايروبي مي کنند و سپس به لايروبي بخشهاي آبده مي پردازند با فرو نشست سطح آب، قسمتي از ديواره از آب خارج شده و خاک هاي آن مي خشکد و رطوبت اصلي اش زايل مي شود و چون آب به قسمت هاي خشکيده نمي رسد اطرف آن واريز مي کند و فرو مي ريزد. (عملي که در زمان آبياري باغات سربره) براي بخش هاي نوکن قنات مزدآباد اتفاق مي افتد براي پيشگيري از اين ريزش بايستي لايروبي در قسمتهاي آبده و خشکه کار همزمان انجام شود. اين روش لايروبي باعث مي شود رطوبت اصلي ديوارها باقي بماند و پايين رفتن آب باعث ريزش ديوارها نگردد آقاي دکتر مکنون که در سال 63 از قنوات منطقه ميمه بازديد کرده اند بهترين زمان براي لايروبي قنوات شهر ميمه در مواقع کم آبي دوماه شهريور و مهرماه است.
آب قنات مزدآباد که بزرگترين و قديمي ترين قنات اين منطقه است در يک کيلومتري شمال شهر ميمه در ابتداي باغات شمالي شهر بر روي زمين ظاهر مي گردد اين قنات پر آب ترين قنات در ناحيه شمالي استان اصفهان است که ريشه در تاريخ و هويت عمران و آباداني اين منطقه دارد بنابر گزارش وزارت نيرو در سال ۱۳۶۲ ميزان آبدهي اين قنات ۱۱۰ ليتر در ثانيه بوده است.
طول قنات مزدآباد ۱۸ کيلومتر و جهت آن جنوب غربي و شمال شرقي بطرف روستاي جوشقان قالي امتداد دارد تعداد حلقه چاهها اين قنات ۶۱۵ حلقه است که بعضي از حلقه چاهها به مرور زمان بر اثر عوامل نامساعد طبيعي صاف گرديده و فقط آثارکمي از آنها باقي مانده است که نشان دهنده قدمت تاريخي اين قنات است.
آقاي عيسي خان گرانمايه در سال ۱۳۴۱ در زماني که اين قنات بوسيله سيل تخريب گرديده بود براي بررسي هزينه لايروبي و مشخص نمودن تعداد چاههاي تخريب شده از سيل تحقيقات وسيعي در مورد تعداد حلقه چاهها فاصله حلقه چاهها از يکديگر و عمق آنها انجام داده که خلاصه آن بشرح ذيل است.
ابتدا قنات مزدآباد از بالاي باغات سربره شروع و انتهاي آن از رودخانه جوشقان ۱۲ پشته جلو مي رود و دو حلقه نيز در کف رودخانه جوشقان قرار دارد که رويهم مي شود ۱۴ پشته
الف. رشته مزد آباد.
۱- از ابتداي سربره تا يکصد و هشتاد حلقه هر کدام بفاصله بيست و پنج متر و عمق از ۴ تا ۱۳ متر.
۲- پنجاه حلقه وسط قنات هر کدام بفاصله سي و پنج متر و عمق از ۱۲ تا ۴۵ متر.
۳- پنجاه و چهار حلقه انتهاي قنات هر کدام به فاصله چهل متر و عمق ۴۵ تا ۷۲ متر.
رويهم فاصله حلقه چاهها از ابتدا تا انتها ي مزد آباد (۸۴۱۰ متر) هشت هزارو چهارصد و ده متر (ضمناً از محل انشعاب سورله تا انتهاي قنات مزدآباد ۱۲۵ حلقه چاه است)
ب. رشته سورله.
از سر دوالج تا انتهاي سورله تعداد ۲۰۶ حلقه چاه وجود دارد به شرح زير:
۱- از بند دوالج تا بند سورله ۱۲ پشته چهل متري
۲- از بند سورله تا انتهاي ۱۳۲ پشته ۳۵ متري
۳- از محل انشعاب سورله از رشته مزد آباد تا سربند دوالج ۶۲ پشته ۴۰ متري رشته اصلي سورله
متر ۲۱۶۰= متر ۳۰×۷۲ پشته
متر ۲۴۰۰= متر ۴۰×۶۰ پشته
ج- رشته هاي نجگ
۱- رشته نجگ به سمت ميانجي رز (متر ۱۴۷۰=متر ۳۵×۴۲ متر)
۲- رشته زيرنجگ به سمت کوه بميار
(متر ۳۶۰= متر ۳۰×۱۲پشته)
۳- رشته بالاي نجگ به سمت تپه هاي دو گوش (متر ۳۲۰= متر ۴۰×۸ پشته)
۴- اين قنات بنابر گفته مقنيهاي سالخورده و با تجربه، دقيقاً به شکل قنوات گبري است که تاريخ حفاري آنها به دوره هاي قبل از اسلام مي رسد.
عميق ترين چاه اين قنات در حال حاضر (مادرچاه يا چاه لنگي) به ۷۲ متر مي رسد که پشته هاي انتهايي تماماً پر شده و فقط آثاري از آنها وجود دارد که نشان مي دهد سالهاست که پر شده و لايروبي نگرديده اند.
برای دیدن ادامه مطلب و عکس های مربوطه به نشانی زیر مراجعه نمایید:
لينک منبع مطلب : http://www.saeidzareian.blogfa.com/post-17.aspx
در پایان من به نمایندگی از تمامی مردم میمه از زحماتی که این دوست عزیز کشیده اند کمال تقدیر و امتنان دارم.